Sosyal medya fenomenlerinin restoranlardan otellere, güzellik merkezlerinden emlak ve otomotiv sektörüne kadar pek çok alanda yaptığı tanıtımlar büyüyen bir reklam ekonomisine dönüştü. Kullanıcıların kişisel deneyim veya tavsiye olarak gördüğü bazı paylaşımların karşılığında ücret, ücretsiz hizmet, ürün ya da satış üzerinden komisyon verilebiliyor.

Türkiye gazetesinde yer alan habere göre, fenomenlerin tanıtım ücretleri takipçi sayısının yanı sıra içeriklerin izlenme oranı ve kitlenin etkileşim düzeyine göre belirleniyor. Sektör temsilcileri, en basit ücretli paylaşımların yaklaşık 30 bin liradan başladığını, daha kapsamlı kampanyalarda ise ücretin 1 milyon liraya kadar ulaşabildiğini belirtiyor.

İsmini açıklamak istemeyen bir iletişim ajansı yöneticisi, takipçi sayısının tek başına belirleyici olmadığını belirterek, "İşletmeler talepleriyle geliyor, biz de ona uygun fenomenleri ve fiyatlarını sunuyoruz. Takipçi sayısı tek başına yeterli değil, kitle etkileşimi fiyatı asıl belirleyen unsur" dedi.

Ödeme yalnızca nakit yapılmıyor

Tanıtım anlaşmalarında ücretin tamamı her zaman para olarak ödenmiyor. Oteller ücretsiz konaklama, uçak bileti ve spa hizmeti sunabilirken, restoranlar ücretsiz yemek verebiliyor. Cep telefonu ve diğer yüksek fiyatlı elektronik ürünlerin de tanıtım anlaşmalarına ek menfaat olarak dahil edildiği belirtiliyor.

Bazı anlaşmalarda ise nakit ödeme ile "barter" yöntemi (takas) birlikte kullanılıyor. Ajans yöneticisi, "Bazı anlaşmalarda hizmetin kendisi ödeme gibi kullanılıyor. Dolayısıyla sadece bankadan gönderilen paraya bakarak bu ekonominin tamamını görmek mümkün değil" ifadelerini kullandı.

Tanıtım bedelinin faturada olduğundan düşük gösterildiği, aradaki farkın nakit, ürün veya hizmetle karşılandığı yönündeki iddialar da vergi denetimleri açısından tartışma konusu oluyor.

Reklam olduğunun belirtilmesi gerekiyor

Ticaret Bakanlığı düzenlemeleri kapsamında, sosyal medya üzerinden ücret karşılığı yapılan tanıtımların yanı sıra ücretsiz ürün, konaklama, hediye ya da komisyon karşılığında yayımlanan içeriklerde de ticari ilişkinin açık biçimde belirtilmesi gerekiyor.

Bu nedenle bir fenomenin herhangi bir işletme hakkında kişisel tavsiyede bulunması ile karşılığında bir menfaat elde ederek tanıtım yapması arasında tüketicinin bilgilendirilmesi açısından fark bulunuyor.

Son dönemde yemek eleştirmeni ve akademisyen Vedat Milor hakkında bir işletme tarafından ortaya atılan 9 bin avroluk tanıtım iddiası da tartışmayı yeniden gündeme getirdi. Milor, söz konusu iddiayı reddederek hakkında yapılan paylaşımlara karşı hukuki süreç başlattığını açıklamıştı.

Pazar 6,5 milyar liraya ulaştı

İnteraktif Reklamcılık Derneği (IAB) Türkiye verilerine göre, influencer pazarlamasına yönelik yatırımlar 2024 yılında yaklaşık 6,5 milyar liraya ulaştı. Pazarın büyüme oranı ise yüzde 87 olarak ölçüldü.

Şikâyet siteleri ve tüketici yorumları incelendiğinde, fenomenlerin tanıtımını yaptığı 30 restoran ve otelden 19'u hakkında yoğun şikâyet bulundu. Bu da incelenen işletmelerin yaklaşık üçte ikisine denk geliyor.