Diplomatik zeminde verilen Milli Mücadele'nin zaferi Mudanya Mütarekesi, 104 yıl önce bugün imzalandı.

Türk milletinin "Ya İstiklal ya ölüm" parolasıyla başlattığı Milli Mücadele'nin askeri boyutu, emperyalist güçlerin İzmir'de yenilmesiyle askeri açıdan başarıyla sonuçlandı. Ancak Trakya bölgesi ile boğazlar hâlâ İngiliz, Fransız ve İtalyan işgalindeydi.

TBMM Hükümeti bunun üzerine 18 Eylül'de Trakya, İstanbul ve boğazları kurtarmak için harekete geçerek diplomatik savaş başlattı. İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Fransa Başbakanı Raymond Pioncare ve İtalya Başbakanı Carlo Sforza, 20-23 Eylül 1922'de Paris'te yaptıkları bir toplantı sonucunda bölgede bir tarafsız bölgenin oluşturulmasını ve bu kısma Türk askerlerinin girmemesini kararlaştırdılar. Bunu kabul etmeyen Mustafa Kemal Paşa, Türk askerini İngiltere'nin tel örgülerle çevrelediği alana kadar ilerledi.

Bu gelişmelerin sonucunda 3 Ekim 1922'de Mudanya'da mütareke görüşmeleri başladı. İsmet Paşa'nın başkanlığını yaptığı heyetin ödünsüz duruşuyla 11 Ekim'de ateşkes anlaşması imzalandı. Antlaşma sayesinde Doğu Trakya ve boğazlar işgalden arındırıldı. Antlaşma da 15 Ekim'de yürürlüğe kondu.

LOZAN'IN ÖNCÜLÜ

Cumhuriyet'e konuşan ve Mudanya Mütarekesi'nin, Kurtuluş Savaşı'nın askeri evresinin bitişini simgelediğini belirten tarihçi Prof. Dr. Hakkı Uyar, "Mudanya; Lozan ve Cumhuriyetin öncülüdür. Mudanya da Lozan gibi savaş meydanında kazanmanın yanı sıra masabaşında kazandığımız antlaşmadır. Çağdaş Türkiye'nin öncülü niteliktedir" dedi.

Öneminin anlaşılması açısından Mudanya Mütarekesi'nin Birinci Dünya Savaşı'nı Osmanlı açısından sona erdiren Mondros Ateşkes Antlaşması ile kıyaslanması gerektiğini söyleyen Uyar, "Mondros Sevr'in, Mudanya ise Lozan'ın habercisidir. Mondros ile işgaller başlamış Sevr'in altyapısı hazırlanmıştır. Mondros'un maddeleri incelendiğinde sonraki işgale zemin hazırladığı çok açık bir şekilde görülmektedir. Mudanya ise onun tam zıttı bir antlaşma olarak Türk Kurtuluş Savaşı'nın askeri başarısının simgesidir" değerlendirmesinde bulundu.

Mudanya Mütarekesi anı evine girildiğinde karşıda açık kapıdan denizi görüldüğünü belirten Uyar, sözlerine şöyle devam etti: "Bu; Türkiye'nin karanlıktan çıkışı, çağdaş ve aydınlık bir döneme geçişinin simgesidir. Müze evinin karşısında da İsmet Paşa heykeli vardır. İsmet Paşa hem müze evdeki fotoğraflarda hem de müze evin karşısındaki heykelde elinde kılıç tutar. Ve zaferin kılıçla savaş meydanında kazanıldığı anlamına gelir bu.

Zafer Türk Kurtuluş Savaşı'nı yürüten kadronun iç ihanet cephesine, ayaklanmalara, padişah halifeye yedi düvele karşı kazanılmıştır. Dolayısıyla Kurtuluş Savaşı'dır, İstiklal Savaşı'dır. Savaşın içeride yürütülen radikal yönü görmezden gelmek istenmektedir. Oysa Türk Devrimi ve Cumhuriyet, başarısını hem elde edilen bağımsızlığa hem de içerideki padişah halife dahil olmak üzere iç ihanet cephesine karşı yürüttüğü mücadeleden almaktadır."