ABD ile İran arasında tırmanan gerilim, Washington'dan gelen son açıklamalar sonrası şimdilik duruldu olarak görünüyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik askeri bir müdahale kararı almadığını açıklarken, Beyaz Saray ve üst düzey ABD'li yetkililer "tüm seçeneklerin masada olduğu" vurgusunu ise sürdürüyor.

Trump, kararına gerekçe olarak İran'da protestoculara yönelik infazların durdurulduğunu gösterdi. Beyaz Saray önünde gazetecilere konuşan Trump, İran yönetiminin "800'den fazla planlanan infazı iptal ettiğinin" bildirildiğini açıkladı.

"Kimse beni ikna etmedi, bu kararı kendim verdim" diyen Trump, bu gelişmenin askeri müdahaleden vazgeçmesinde belirleyici olduğunu savundu.

Trump aynı gün Truth Social hesabından İran yönetimine teşekkür ederek, infazların durdurulmasını "son derece önemli bir adım" olarak nitelendirdi.

Sert söylemden "ani frene"

Euronews'ten Çağla Üren'in derlemesine göre, Trump, kısa süre öncesine kadar İran yönetimine karşı oldukça sert bir dil kullanıyordu. Güvenlik güçlerinin protestocuları öldürmesi halinde ABD'nin "çok güçlü bir karşılık vereceğini" söylemiş, infazların başlaması durumunda ise açık şekilde "askeri müdahale" tehdidinde bulunmuştu.

Hatta İran halkına sokaklara çıkmaları ve kamu binalarını ele geçirmeleri yönünde çağrılar yapmış, "yardım yolda" mesajları vermişti.

Beyaz Saray'da saldırı seçeneği masadaydı

CNN'in aktardığına göre Trump, salı gecesi Beyaz Saray'da üst düzey ulusal güvenlik ekibiyle İran'a yönelik askeri seçenekleri ele aldı. Toplantıda, 26 yaşındaki protestocu İrfan Sultani'nin idam edilme ihtimali Trump'ı özellikle etkiledi. ABD Dışişleri Bakanlığı'na göre Sultani'nin infazı 14 Ocak'ta planlanmıştı.

Toplantıdan net bir karar çıkmazken, Trump'ın çarşamba sabahı yaptığı açıklamalar sınırlı da olsa bir askeri operasyon ihtimalinin güçlendiği izlenimini yarattı. Ancak aynı gün öğleden sonra Trump, "çok güvenilir kaynaklardan" infazların durdurulduğu bilgisini aldığını söyleyerek söylemini yumuşattı.

Buna rağmen ABD, olası bir saldırıya karşı bölgede askeri hareketliliğini sürdürdü; bazı üslerde zorunlu olmayan personelin tahliye edildiği bildirildi.

Saldırı hazırlığı ve soru işaretleri

Wall Street Journal'a göre Trump, salı akşamı saldırı emrine sıcak bakıyor ve operasyon hazırlıklarının yapılmasını istiyordu. Ancak hava saldırılarının İran'da rejimi devirip deviremeyeceği belirsizdi. Ayrıca ABD'nin uzun süreli bir çatışmayı yönetip çatışmaların bölgeye yayılmasını önleyecek askeri kapasiteye sahip olup olmadığı da tartışma konusuydu.

İran'daki protestolara öncülük edecek güçlü bir muhalif figürün bulunmaması da geri adımda etkili olan unsurlar arasında gösteriliyor.

Türkiye devreye girdi mi?

Trump'ın kararında ABD'nin bölgedeki müttefiklerinden gelen yoğun diplomatik uyarıların da etkili olduğu belirtiliyor. ABD basınına göre Katar, Suudi Arabistan, Umman ve Mısır, Washington'a İran'a yönelik bir saldırının bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği uyarısında bulundu.

Guardian, Türkiye'nin de bu uyarıyı ileten ülkeler arasında yer aldığını yazdı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da yaptığı açıklamada diyalog çağrısında bulunarak, "Gelişmeleri yakından takip ediyoruz" dedi.

Öte yandan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun da 15 Ocak'ta Trump'la telefon görüşmesi yaparak olası bir saldırının ertelenmesini istediği öne sürüldü. İsrail tarafının, İran rejiminin hızlı bir şekilde çökmeyeceği ve olası misillemelere hazırlık yapılması gerektiği mesajını verdiği belirtiliyor.

İran kamuoyu ikiye bölündü

Trump'ın ani yön değişikliği, İranlılar arasında hem hayal kırıklığı hem de rahatlama yarattı. ABD müdahalesi bekleyen bazı İranlılar kendilerini "yarı yolda bırakılmış" hissediyor.

Yurt dışında yaşayan sanat yüksek lisans öğrencisi Yalda, The New Arab'a yaptığı açıklamada, "Trump 'yardım yolda' dedi. İnsanlar buna inanarak sokağa çıktı ve öldürüldü" ifadelerini kullandı.

Buna karşılık birçok İranlı, dış müdahalenin ülkeyi özgürleştirmeyeceğini savunuyor. Eski siyasi mahkûm Muhammed Rıza ise "Libya, Irak, Suriye ve Afganistan ortada. Dış müdahale halkın hayatını sadece daha kötü hale getirir" dedi.

Savaş ihtimali tamamen bitti mi?

Trump yönetimi, askeri seçeneğin tamamen masadan kalkmadığını vurguluyor. ABD ordusunun bölgeye bir uçak gemisi taarruz grubu sevk etmeye hazırlandığı belirtiliyor. ABD istihbaratına göre İran, olası bir saldırıya karşı Irak ve Suriye'deki ABD üslerini hedef alabilecek misilleme planları üzerinde çalışıyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, "Başkan ve ekibi durumu yakından izliyor. İran'da öldürme fiilleri devam ederse bunun ağır sonuçları olur" açıklamasını yaptı.

Kaynak: Ekonomim